Automatyzacja last mile – czy czeka nas przyszłość  “paczkomat zamiast kuriera”?

Automatyczne maszyny paczkowe (APM), które jeszcze dekadę temu były logistyczną ciekawostką, dziś stają się jednym z najważniejszych elementów nowoczesnych operacji ostatniej mili. W modelu OOH (out-of-home delivery) paczkomaty pełnią funkcję lokalnych mikrohubów, pozwalających na masowe doręczenia w jednym punkcie, co diametralnie zmienia ekonomię dostaw i dobitnie pokazuje, jak automaty paczkowe redefiniują europejską logistykę.

W szczycie sezonu kurier InPost może obsłużyć do 1500 przesyłek dziennie dostarczanych do paczkomatów, podczas gdy tradycyjna trasa D2D (door-to-door) pozwala na dostarczenie zaledwie 150–250 paczek dziennie.

Nowoczesne paczkomaty to jednak nie tylko fizyczna infrastruktura. Dzięki integracji z technologią IoT, predykcyjnymi algorytmami i narzędziami do zdalnego monitorowania zajętości skrytek, operatorzy mogą:

• inteligentnie zarządzać ruchem przesyłek,
• dynamicznie reagować na przeciążenia punktów,
• optymalizować trasy doręczeń w czasie rzeczywistym.

Z punktu widzenia środowiskowego przewaga APM jest równie wyraźna i stanowi dowód na to, że firmy kurierskie idą w stronę ekologii, stawiając na zrównoważoną logistykę. Jak wskazuje ostatni raport Last Mile Experts, OOH delivery pozwala ograniczyć emisje CO₂ nawet o 82% w porównaniu do klasycznych dostaw do drzwi. To efekt m.in. konsolidacji przesyłek w jednym punkcie, ograniczenia pustych przebiegów oraz coraz częstszego odbierania paczek „przy okazji” – np. w drodze z pracy, na rowerze lub pieszo.

Smart city i paczkomaty – zgrany duet

Współczesne miasta coraz częściej postrzegają logistykę nie jako oddzielny system, lecz jako integralny komponent miejskiego ekosystemu. W tym kontekście out-of-home delivery, a zwłaszcza sieć zautomatyzowanych paczkomatów, staje się nie tylko narzędziem operacyjnym, ale także strategicznym elementem polityki urbanistycznej, transportowej i klimatycznej.

Miasta, które wdrażają strategie smart city, dostrzegają potencjał APM-ów w kilku kluczowych obszarach:

Infrastruktura miejska jako nośnik logistyki

Nowoczesne paczkomaty lokalizowane są coraz częściej:

• przy węzłach przesiadkowych (dworce, przystanki),
• na trasach komunikacji rowerowej i pieszej,
• w punktach codziennej aktywności (sklepy, stacje paliw, urzędy).

Z raportu wynika, że 62% użytkowników w Polsce odbiera paczki „po drodze”, co znacząco redukuje konieczność dedykowanego transportu i emisji CO₂.

Dla porównania: średnia odległość do paczkomatu w polskich miastach wynosi zaledwie 350 metrów, co czyni OOH jednym z najbardziej dostępnych modeli dostaw na kontynencie.

Multifunkcyjność jako kierunek rozwoju

Paczkomaty coraz częściej pełnią wieloaspektowe funkcje usługowe, np.:

• punkty odbioru przesyłek standardowych i chłodniczych (żywność),
• stacje ładowania pojazdów elektrycznych (rowery, hulajnogi, auta),
• punkty zwrotów i nadań paczek z pełną automatyzacją.

W krajach Europy Zachodniej i Skandynawii rośnie liczba projektów, w których paczkomat pełni rolę mikrohuba usług miejskich — kompatybilnego z zieloną transformacją i planami ograniczenia transportu spalinowego w centrach miast.

Otwarte sieci jako odpowiedź na presję infrastrukturalną

Raport pokazuje, że otwarte sieci dostaw, wywołujące rewolucję na ostatniej mili e-commerce, oraz interoperacyjność sieci APM (czyli możliwość ich wykorzystywania przez wielu operatorów) stają się koniecznością. Przykładem jest Polska, gdzie Orlen Paczka otworzyła swoje paczkomaty dla GLS – to pierwszy tego typu przypadek na rynku lokalnym. Podobne inicjatywy pojawiają się we Włoszech i na Półwyspie Iberyjskim (DHL + Poste Italiane / CTT Expresso), co pozwala na uniknięcie dublowania infrastruktury, lepsze wykorzystanie przestrzeni miejskiej i realne korzyści ekologiczne. Taka otwartość to także mocny sygnał dla rynku przypominający, dlaczego jeden kurier to ryzyko dla biznesu i dlaczego warto wdrożyć strategię multi-carrier.

Polska jako wzorcowy rynek OOH w Europie

W europejskiej debacie o nowoczesnych modelach dostaw Polska coraz częściej przywoływana jest jako benchmark wdrożenia out-of-home delivery (OOH). Z perspektywy skali, dostępności, efektywności operacyjnej i adaptacji społecznej, kraj ten nie tylko nadąża za trendami, ale je wyznacza.

Skala infrastruktury – więcej niż tylko liczby

W 2024 roku Polska dysponowała ponad 45 tysiącami paczkomatów (APM) oraz ponad 21 tysiącami punktów PUDO, co daje jej miejsce w ścisłej czołówce kontynentu pod względem liczby jednostek infrastruktury OOH. Ale jeszcze bardziej imponujące są wskaźniki gęstości:

• 11,8 paczkomatu na 10 tys. mieszkańców – najwyższy wynik w Europie.
• 5,6 punktu PUDO na 10 tys. mieszkańców – również w czołówce.

Dla porównania: Austria ma zaledwie 1,0 OOH punktu na 10 tys. mieszkańców, a Finlandia – 2,0, mimo dobrze rozwiniętych sieci operatorskich. Polska znacznie przewyższa średnią europejską w tym zakresie, co bezpośrednio przekłada się na wygodę użytkowników i efektywność operacyjną.

Polska nie jest tylko „dobrym przykładem” – to laboratorium europejskiej transformacji OOH, w którym automatyzacja, skala, gęstość i doświadczenie klienta spotykają się w spójnym, skalowalnym modelu. Dla wielu europejskich operatorów i samorządów, ścieżka wytyczona przez polski rynek może być nie tylko inspiracją, ale gotowym wzorcem wdrożenia.

Co dalej z pracą kurierów?

Mimo dynamicznej ekspansji infrastruktury OOH i wzrostu popularności paczkomatów, tradycyjny kurier nie zniknie z logistyki ostatniej mili — ale jego rola ulegnie zasadniczej zmianie. Z modelu masowego, codziennego dostarczania do drzwi, przekształci się w usługę komplementarną, bardziej elastyczną, ale też droższą – klasy „premium”.

Model hybrydowy jako nowy standard

Rynek zmierza w kierunku hybrydowego modelu dostaw, w którym:

• APM-y i PUDO przejmują większość wolumenów B2C i C2C, gdzie liczy się szybkość, wygoda i niski koszt,
• kurier obsługuje segmenty wymagające indywidualnej obsługi – dostawy dla osób starszych, sprzętów wielkogabarytowych, przesyłek ekspresowych lub płatnych za pobraniem (COD).

To naturalna odpowiedź na zmiany demograficzne, ewoluujące zachowania zakupowe, które jasno pokazują, co wybierają klienci w zestawieniu punktów odbioru i nadania z dostawą kurierską, a także na konieczność optymalizacji kosztów. W tym układzie, kurier staje się nie tyle „domyślnym wyborem”, co usługą na specjalne życzenie, uzasadniającą wyższą cenę.

Niższe koszty, lepszy CX, niższe emisje

Z raportu jasno wynika, że:

• Koszt nieudanej próby doręczenia sięga ponad 14 EUR w Niemczech i 11,60 GBP w Wielkiej Brytanii,
• Tymczasem dostawa do paczkomatu eliminuje problem nieobecności odbiorcy, pozwala konsolidować przesyłki, a jeden kurier może obsłużyć nawet 1500 paczek dziennie,
• A wszystko to przy potencjalnej redukcji emisji CO₂ nawet o 82%, dzięki mniejszej liczbie przejazdów i rosnącemu udziałowi odbiorów pieszych lub rowerowych.

Dla operatorów oznacza to bezpośrednie oszczędności w kosztach ostatniej mili, ale także:

• wyższy poziom niezawodności (first-time delivery),
• mniej reklamacji i zwrotów,
• większą satysfakcję klienta (CX),
• a w efekcie – lojalność wobec sklepu lub platformy.

OOH delivery nie oznacza końca roli kuriera – ale zmienia jego funkcję i pozycję w łańcuchu wartości. W świecie, w którym czas, koszt i emisje muszą być optymalizowane, kurier stanie się uzupełnieniem dla sytuacji wyjątkowych, a nie podstawą modelu dystrybucji. Główna oś logistyki ostatniej mili w Europie coraz wyraźniej przesuwa się w stronę automatyzacji, odbioru samoobsługowego i integracji z miejską infrastrukturą.

Przygotuj swój e-commerce na nowe możliwości

Poznaj rozwiązania Alsendo

Źródło:

1. Last Mile Experts: OUT-OF-HOME DELIVERY IN EUROPE 2025, PUDOs and Automated Parcel Machines

Krystian Palica
Partnership & Enterprise Development Manager